درسنامه آموزشی ادبیات فارسی کلاس نهم
درس 12: پیامآور رحمت
ای ابوذر، خداوند متعال به سیمای ظاهر و داراییها و گفتههایتان نمینگرد؛ بلکه به دلها و کردارتان مینگرد.
قلمرو زبانی: متعال: بزرگ، بلندمرتبه / سیما: چهره / گفته: گفتار، سخن / ابوذر: منادا / خداوند: نهاد / متعال: صفت / سیما: متمم / ظاهر: مضافالیه / داراییها: متمم / گفتهها: متمم / تان: شما: مضافالیه / دلها: متمم / کردار: متمم
قلمرو ادبی: حسآمیزی: نگریستن به گفتهها / تناسب: سیما و دل
قلمرو فکری: ای ابوذر! خداوند بلند مرتبه به زیبایی و چهره ظاهری و اموال و سخنان شما توجه نمیکند، بلکه به اعمال و رفتار و باطن قلبتان توجه میکند.
ای ابوذر، پنج چیز را پیش از پنج چیز، غنیمت شمار: جوانیات را پیش از فرا رسیدن پیری، تندرستیات را پیش از بیماری، بینیازیات را پیش از نیازمندی، آسایشت را پیش از گرفتاری و زندگیات را پیش از مرگ.
قلمرو زبانی: غنیمت شمردن: قدر دانستن / ابوذر: منادا / جوانی: مفعول / اَت: تو: مضافالیه / تندرستی: مفعول / اَت: تو: مضافالیه / بینیازی: مفعول / اَت: تو: مضافالیه / آسایش: مفعول / اَت: تو: مضافالیه / زندگی: مفعول
قلمرو ادبی: تضاد: جوانی، پیری - تندرستی، بیماری - بینیازی، نیازمندی - آسایش، گرفتاری - زندگی، مرگ
ای ابوذر، اگر دربارۀ چیزی که به آن علم نداری، از تو پرسیده شود، بگو نمیدانم تا از پیامدهای ناگوار آن در امان بمانی.
قلمرو زبانی: پیامد: سرانجام، نتیجه / ناگوار: تلخ / ابوذر: منادا / درباره: حرف اضافه / چیزی: متمم / که: حرف ربط / به: حرف اضافه / آن: متمم / علم: مفعول / ناگوار: صفت / آن: مضافالیه / در امان: مسند
قلمرو فکری: ای ابوذز، اگر دربارۀ چیزی که علم و شناخت نداری از تو پرسش شود، بگو که پاسخ آن را نمیدانم تا از اتفاقات و حوادث ناخوشایند آن در امان و آسوده باشی.
ای ابوذر به اندازۀ نیاز، سخن بگوی. گشادهروی و خندان باش که خدای تعالی، گشادهروی و آسانگیر را دوست دارد.
قلمرو زبانی: گشادهروی: خندان / تعالی: بلندمرتبه / خدایْ: با نشانه ساکن خوانده میشود / ابوذر: منادا / به: حرف اضافه / نیاز: مضافالیه / لحن: مفعول / گشادهروی: مسند / آسانگیر: مسند
قلمرو فکری: ای ابوذر، سخنان بیهوده و نادرست را نگو و به اندازه نیاز خود، حرف بزن و همیشه خندان و شاداب باش. زیرا خدای بلند مرتبه، انسان خندان و با گذشت را دوست دارد.
ای ابوذر، همنشین نیک بهتر از تنهایی و تنهایی، بهتر از هم نشین بد است.
مَثَلِ مؤمنان، جمله چون یک تن است؛ چون یک اندام را رنجی رسد، همۀ اندامها آگاهی یابند و رنجور شوند.
قلمرو زبانی: مثل: داستان، حکایت / جمله: همه / رنجور: بیمار (رنج + ور) / ابوذر: منادا / هم نشین: نهاد / نیک: صفت / بهتر: مسند / تنهایی: مسند / بهتر: مسند / بد: صفت / چون اول: حرف اضافه (مانند) / چون دوم: حرف ربط (اگر) / جمله: قید / یک اندام را: به یک اندام: را حرف اضافه / اندام: نهاد
قلمرو ادبی: تضاد: نیک و بد / تشبیه: مثل مؤمنان جمله چون یک تن است / تشخیص: یک اندام را رنجی رسد
قلمرو فکری: مثل مومنان، همگی مثل اندام یک بدن است، وقتی به یکی از اندام آسیب و رنجی برسد تمام اندامها با خبر میشوند و رنجور و ناراحت میشوند.
ای ابوذر، مبادا با برادر مسلمانت قهر کنی؛ زیرا کردار شایسته در هنگام قهر، به درگاه پروردگار پذیرفته نمیشود.
مومن برای رهایی از گناه و نافرمانی، بیش از گنجشکِ در قفس، تلاش میکند.
قلمرو زبانی: مبادا: هرگز / مؤمن: گرونده / رهایی: رها شدن / ابوذر: منادا / مبادا: شبه جمله / برادر: متمم / کردار: متمم / کردار: نهاد / شایسته: صفت / پذیرفته: مسند
قلمرو ادبی: تشبیه: تلاش مؤمن در معرض گناه به گنجشک در قفس برای رهایی
پیام پیامبر، (مجموعۀ نامهها، خطبهها، وصایا و سخنان حضرت محمّد (ص))، ترجمۀ خرّمشاهی و انصاری
خودارزیابی (صفحهٔ 94 کتاب درسی)
1- منظور از جمله «خداوند به دلها و کردارتان مینگرد» چیست؟
خدا از همهٔ کارها خبر دارد و برای خدای بزرگ نیت و عمل بندگان بسیار مهم است نه ظاهر کار، چه بسا کارهایی که ظاهر خوبی دارند اما در نیت برای خدا نیستند. فقط ظاهرشان برای خداست.
2- این درس را با درس ششم (آداب زندگانی) مقایسه کنید و شباهتهای آن را توضیح دهید.
در هر دو به برخی از عادات و آداب مهم زندگی اشاره دارند و از موارد مشترک و شبیه به هم میتوان به موارد زیر اشاره کرد: 1) گشادهرویی و کم سخن بودن 2) کمک به همنوع در مشکلات و رنجها 3) انتخاب همنشین خوب 4) دربارۀ چیزی که علم نداری، حرف نزن.
3- بیت زیر با کدام بخش درس، ارتباط دارد؟
کمال است در نفس انسان، سَخُن
تو خود را به گفتار، ناقص مکن
بوستان، سعدی
ای ابوذر، اگر دربارۀ چیزی که به آن علم نداری، از تو پرسیده شود، بگو نمیدانم تا از پیامدهای ناگوار آن در امان بمانی. ای ابوذر، به اندازۀ نیاز سخن بگو.
گفتوگو (صفحهٔ 95 کتاب درسی)
1- از رفتارهای پسندیدهای که در این درس خواندهاید، کدام رفتارها در مدرسه، کاربرد بیشتری دارد؟
توجه کردن به باطن افراد و انتخاب دوستان خوب که رفتار آنها در رفتار ما تأثیر میگذارد و سنجیده حرف زدن، کم حرف زدن، خوب حرف زدن، انتخاب هم نشین و دوستان خوب، گشاده رویی، قهر کردن، رهایی از کار بد و گناه، کمک به همنوع در بیماریها و مشکلات
2- هر گروه برای یکی از موضوعهای رفتاری درس، داستان، خاطره یا حکایتی مناسب به کلاس عرضه کند.
موضوع خود را انتخاب کنید و بر اساس موضوع انتخاب شده، داستان یا حکایتی بیابید. از بزرگترها بپرسید و یادداشت کنید و یا خودتان داستانی مربوط به موضوعهای مطرح شده بنویسید.
فعالیتهای نوشتاری (صفحهٔ 103 کتاب درسی)
1- مترادف واژههای زیر را در متن درس بیابید و بنویسید.
| خوشبختی | = | سعادت |
| طنین | = | آواز |
| بهره بردن | = | غنیمت شمردن |
| متعال | = | بلند مرتبه |
| آرزومند | = | مشتاق |
| علم | = | دانش |
2- مانند نمونه، جدول زیر را کامل کنید.
| مصدر | گذشتهٔ ساده | گذشتهٔ استمراری | گذشتهٔ مستمر | گذشتهٔ بعید | گذشتهٔ التزامی | گذشتهٔ نقلی |
| اول شخص مفرد | دوم شخص مفرد | سوم شخص مفرد | اول شخص جمع | دوم شخص جمع | سوم شخص جمع | |
| خواندن | خواندم | میخواندی | داشت میخواند | خوانده بودم | خوانده باشید | خواندهاند |
| گفتن | گفتم | میگفتی | داشت میگفت | گفته بودیم | گفته باشید | گفتهاند |
| شنیدن | شنیدم | میشنیدی | داشت میشنید | شنیده بودیم | شنیده باشید | شنیدهاید |
| دیدن | دیدم | میدیدی | داشت میدید | دیده بودیم | دیده باشید | دیدهاید |
| گرفتن | گرفتم | میگرفتی | داشت میگرفت | گرفته بودیم | گرفته باشید | گرفتهاید |
| آوردن | آوردم | میآوردی | داشت میآورد | آورده بودیم | آورده باشید | آوردهاند |
3- با توجه به متن، گاهی اوقات تنهایی پسندیده است، در این باره، دو بند بنویسید.
به تأثیر دوست و هم نشین بد اشاره دارد که اگر انسان همنشین خوب داشته باشد از تنهایی بهتر است و اگر هم نشین بد داشته باشد تنهایی از آن هم نشین، بهتر است. پس اگر انسان هم نشین بدی داشته باشد، تنها باشد بهتر است.